|
Yumurtadan 6 bacaklı olarak larvalar çıkar bu döneme larva yada
protonimf denir.
Bunlar bir dinlenme döneminden sonra sekiz bacaklı nimflere
“deutunimf” dönüşürler.
Daha sonraki dönemlerine trittonimfe dönüşerek ergin olur.
Bir çok larva, karada yaşayan hayvanların derisini delerek kan veya
hemolenf emerler.
Bulaşma şekli yataktan, deriden veya elbiseden olabilir.Akarların
vücuttaki yaşam süreleri 10-15 günü bulur.
Uyuz hastalığında, dişisi insan dersinin kılsız kısımlarında 1 cm
uzunluğunda yatay tüneller kazarak uyuz hastalığını meydana
getirirler.
Kaşıntı, hayvanın deri içerisindeki hareketinden değil, ağızlarından
çıkardığı salgıdan dolayıdır.
Mücadelede, akarisit, kremi sürüldükten sonra sıcak su ve bol
sabunla yıkanmak gerekir.
Bazı durumlarda bütün aile fertlerinin ilaçlanması gerekebilir.
Temephos 20g/kg (%2) oranında yatak parçaları ve elbiselerin
ilaçlanması yararlı olabilir.
Biyolojisi
Uyuz böceği insanın derisi içine girerek tüneller halinde (2 mm-3 cm
uzunlukta) yerleşip üreyen, devamlı deride tünel açan, kabarcıklar,
delikler ve yaralar meydana getiren bir parazittir.
Kıl diplerinde
iltihaplı dermatit de yaparlar. Böcek yassı, oval, kitinle örtülü ve
kirli sarı renklidir. Kısa, kalın ve kıllı bacakları vardır. 0.4 mm
boyunda ve 0.3 mm enindedir. Deri altına yumurtlayarak ürer.
Yumurtlamadan iki hafta sonra hastalığın başlaması vücutta
genellikle parmak araları, bilek ve dirseklerin iç kısmı,
koltukaltı, karın ile bacakları sarması ile olur.
Deride kazdığı
tünellerin üzerinde içi su ve parazit dolu kabarcıklar oluşur.
Özellikle geceleri artan şiddetli allerjik kaşıntılar olur. Buna
uyuz hastalığı denir. Uyuz insanlardan el sıkma ile, kullandığı
eşyalar ve bir arada yaşama ile bulaşır. Özellikle okul, yurt, kışla
gibi toplu yaşam yerleri en kolay bulaşma ortamıdır. Bilgisiz ve
fakir ortamda daha çok görülür.
"Uyuz böceği kedi, köpek gibi memeli hayvanlarda da hastalık yapar.
Hububatla da geçen cinsi vardır. Deride geceleri daha artan kaşıntı,
kabarcıklar varsa
"Acilen Doktora gidilmelidir."
Kontrol Önlemleri
Eğer uyuz teşhisi konmuş ise Çıkan giysiler ve kullanılan eşyalar
kaynatılır, yıkanır ve sıcak ütü yapılır.İyi bir vücut temizliği
ardından verilen böcek öldüren ilaçlar tarife göre tekrarlanarak
vücuda sürülür. Vücut ilaçlı bırakılır. Üzerindeki çamaşırlar
değiştirilir. Bu işlemi evdeki hasta olan da olmayan da yapmalıdır.
Bu tür böceklerle mücadelede öncelikle profesyonel uygulayıcı
firmalar tarafından, böcekleri saklandıkları yerlerden çıkarıcı
ürünler daha sonra da kalıcı ve uzun etkili ilaçlar ile uygulamaları
yapılmalıdır.Kesin çözüm için profesyonel firmaya müracaat etmek
,hem zaman kaybını, hem de daha ekonomik olarak sorundan
kurtulmanızı sağlar.
Yüzyılların Problemi: Uyuz
İnsanlık tarihinde bit, pire ve uyuz zengin ve yoksul ayırmaksızın
sorun yaratmıştır. Öyle ki 'toplum içinde kaşınmanın veya kaşınmaya
neden olan haşerelerin yakalanması ve toplum içinde öldürülmesinin'
ayıp olduğu prenseslerin temel görgü eğitimindeydi.
Günümüzde uyuz, insanlar arasında doğrudan doğruya temas ile
bulaşarak sorun yaratmaya devam etmektedir. Hastalık 30 yıllık
dönemlerde salgınlar halinde görülmektedir. 15 yıl sakin geçen bir
devreyi 15 yıllık bir salgın eğrisi izler. Bunun nedeninin
insanlarda gelişen böceğe karşı direnç olduğu tahmin edilmektedir.
Uyuz İle İlgili Bunları Biliyor Musunuz?
Uyuzun sıklığı sonbahar ve kış aylarında artar.
Okullar ve toplu yaşam alanlarında uyuzun ortaya çıkma ihtimali
yüksektir.
Uyuzun en önemli özelliği olan gece kaşıntısı, bulaşmadan sonra 3
gün ile 6 hafta arasında değişen sürelerde olmak üzere en çok 15 gün
ile 1 ay sonra başlar. Kaşıntı, tedavi edildikten 2 hafta sonrasına
kadar devam edebilir.
Uyuz Nedir?
Uyuz halk arasında 'gale' veya 'gidişik' olarak da bilinir. Uyuz
böceği, 'Sarcoptes Scabiei Von Hominis' ancak bir mikroskop ya da
büyüteç yardımı ile görülebilecek büyüklüktedir ve tüm yaşamını
insan vücudunda geçirir. Kişiden kişiye yakın temas ile geçer. Böcek
derinin üst katmanlarında tüneller açarak ilerler ve kaşıntıya sebep
olur. Bu kaşıntı sonucunda deride iltihaplanma görülebilir. Uyuz
hastalığının pislikle bir ilgisi yoktur, böcek temiz bir ciltte de
yaşayabilir; uyuzun kirli insanların hastalığı olduğu inancı doğru
değildir!!!
Belirtileri Nelerdir?
Uyuzlu hastalar en çok gece kaşıntılarından şikayet ederler. Bu
hastayı uykusundan dahi uyandırabilir. Gündüzleri ise hastanın
hareketsiz kaldığı dönemlerde, dayanılması daha kolay bir kaşıntı
görülebilir. Ayrıca 1 cm ye varan kırık çizgi veya S şeklindeki
tüneller uyuzun spesifik belirtileri arasında sayılabilir. Tünelin
tavanındaki deliklerin kirle dolması, çizgi üzerinde siyah
noktaların belirmesine neden olur. Bu noktalar hastalığın teşhisinde
önemlidir. Tünellerin ucunda veya onlardan bağımsız olarak, inci
tanesine benzeyen veziküller de vardır. Bu tüneller en çok %85 eller
ve bilekler olmak üzere ön kollarda ve erkeklerde genital bölgede
lokalizedir. Uyuz böceğinin en çok el parmaklarının araları,
bilekler, kolların iç kısımları, genital bölge, karnın alt kısmı,
kalçalar ve bacaklara yerleştiği görülür. Göğüs, sırt ve baş
tutulmayan bölgelerdir ancak bebeklerde tüm deri yüzeyinde uyuz
görülebilir.
Uyuz Nasıl Bulaşır?
Uyuz, uygun şartlar olduğunda toplumda kolayca yayılma riski olan
bulaşıcı bir hastalıktır. Bulaşma kaynağı, uyuz böceği bulaşmış
insanlardır. Çoğu kimse uyuzu cinsel temasla bulaşan hastalıklar
arasında kabul etse de, bulaşma cinsel temastan çok, yakın temasla
olur. Hastalığın bebek ve çocuklarda sıkça görülmesi de bunu
doğrular. Uyuzlu bir kimse aile bireylerine hastalığı kolayca
bulaştırır. Dans etme, el sıkışma gibi temaslar da bulaşma nedeni
olabilir. Hastaya ait çamaşır, çarşaf ve diğer eşyaların başkaları
tarafından kullanılması, yukarıdakilere oranla daha az görülen
bulaşma şekilleridir.
Korunma Yolları Nelerdir?
Uyuzlu kişilerle yakın temastan kaçınmalı, uyuz rastlanan kişilerin
tüm ailelerinin kontrolleri yapılmalı ve bulaşmanın olası olduğu
aile dışı arkadaş veya akrabalar uyarılmalı.
Uyuzlu hastanın kullandığı ya da kullanmış olabileceği çamaşır,
çarşafın vs. ortak kullanılmasını önlemeli,
Hijyene dikkat edilmeli. Uyuz böceği eşyalar üzerinde 2-3 gün
yaşayabildiği için tüm eşyalar ve giysiler kaynar su ile 20 dakika
süre ile yıkanmalı, tüm giysilerin (elbiseler, çarşaf, astık
kılıfları vs.) özellikle vücutla temas eden iç bölgeleri sıcak ütü
ile ütülenmeli, tüm ev ve araba elektrik süpürgesi ile temizlenmeli.
Uyuz tedavisinde etkili bir ajan olan permetrin içeren deri kremi
kullanılmalı ve uyuzlu bir kişi de olsa tüm aile bireyleri tedavi
edilmeli.
Tıbbi Deri Kremi Kullanımı
Yaş Kullanım
2 ay - 1 yaş 1/8 tüp
1 yaş - 5 yaş 1/4 tüp
6 yaş - 12 yaş 1/2 tüp
12 yaş+ 1 tüp
Duş aldıktan sonra temiz ve serin vücuda baş dışında tüm vücut
kaplanacak şekilde uygulanır.
Uygulamada, özellikle el ve ayak parmakları arasında kalan alanlar,
bilekler, koltuk altları, dış genital organlar, kaba etler, el ve
ayak tırnaklarının altına dikkat edilmelidir.
8-12 saat beklenir. Bekleme süresinde eller yıkanmışsa, ellere
tekrar sürülmesine özen gösterilir.
Uygulama sonrasında duş alınır.
Temiz giysiler giyilir, yatak çarşafı ve giysiler sıcak su ile
yıkanıp, sıcak ütü ile ütülenir.
Kaşıntı olsun olmasın tedavi mutlaka ailedeki tüm bireyler
tarafından uygulanmalıdır.
Bu tür böceklerle Yaşadığınız Mekandaki mücadelede profesyonel
firmaya müracaat etmek ,hem zaman kaybını, hemde daha ekonomik
olarak sorundan kurtulmanızı sağlar. |
